Pendidikan ing Indonesia tansah ngrembaka, kalebu pangajab supaya para siswa mangerti lan tresna marang basa lan sastra daerah. Basa Jawa, minangka salah sawijining basa daerah kang sugih lan endah, dadi salah siji mata pelajaran kang wigati ing sekolah, mligine ing wilayah kang basa Jawi dadi basa ibu. Kanggo mbiyantu para siswa Kelas 8 Semester 2 ngadhepi Ujian Tengah Semester (UTS), artikel iki bakal nyajekake conto soal kang jumbuh karo Kurikulum 2013 (K13), kanthi tujuan kanggo ngasah kapinteran lan nambah kawruh babagan basa lan sastra Jawa.
Kurikulum 2013 nandhesake pendekatan kang luwih aktif lan interaktif, ing ngendi siswa ora mung nampa informasi nanging uga diajak kanggo nindakake, ngolah, lan nyipta. Mula, conto soal kang bakal diwenehake ora mung wujud pilihan ganda utawa isen-isen kosong, nanging uga kalebu soal kang mbutuhake analisis, interpretasi, lan kreasi.
Babagan kang bakal diuji ing UTS Basa Jawa Kelas 8 Semester 2 K13:
Sadurunge mlebu ing conto soal, becike kita mangerteni babagan kang lumrahe bakal diuji ing semester 2. Kanggo Kelas 8, fokus utama biasane ana ing bab-bab kang wis dipelajari saka semester 1 lan bab-bab anyar kang ditrapake ing semester 2. Lumrahe, materi kasebut ngeliputi:
- Kawruh Babagan Cerita Rakyat (Sage lan Fabel): Ngerteni ciri-ciri, unsur intrinsik (tema, amanat, latar, paraga), lan cara nyritakake utawa nanggapi crita rakyat.
- Kawruh Babagan Geguritan: Macam-macam geguritan, unsur-unsur geguritan (leksikal, struktural, makna), carane nulis geguritan, lan maca geguritan kanthi pocapan lan ekspresi kang trep.
- Kawruh Babagan Aksara Jawa (Carakan): Ngenali lan nulis aksara Jawa kang winates, sandhangan panyigeg wanda (wulu, suku, pepet, taling, taling tarung), sandhangan wyanjana (cacarakan, cakra, pengkal), lan pasangan aksara.
- Kawruh Babagan Tembung (Basa Ngoko, Krama, Krama Inggil): Ngerti lan bisa nggunakake unggah-ungguh basa kanthi trep ing pacelathon utawa tulisan.
- Kawruh Babagan Pamacan lan Panulisane: Nulis tembung-tembung ing basa Jawa, kalebu tembung kang angel, lan mangerteni tegese.
- Kawruh Babagan Dhapuking Ukara: Nggawe ukara kang bener lan jangkep ing basa Jawa.
Struktur Soal UTS Basa Jawa Kelas 8 Semester 2 K13:
Umume, soal UTS bakal kapรฉrang dadi sawetara perangan, yaiku:
- Pilihan Ganda (Pilihen Ganda): Kanggo nguji pemahaman konsep lan kawruh babagan materi.
- Isen-isen Cekak (Isian Singkat): Kanggo nguji kawruh spesifik lan kemampuan njawab kanthi ringkes.
- Uraian Singkat lan Uraian: Kanggo nguji kemampuan analisis, interpretasi, lan nggawe ukara utawa paragraf.
Saiki, ayo kita mlebu ing conto soal kang bisa dadi referensi kanggo para siswa lan guru.
CONTO SOAL UTS MATA PELAJARAN BAHASA JAWA KELAS 8 SEMESTER 2 KURIKULUM 2013
Wektu: 90 Menit
Mata Pelajaran: Bahasa Jawa
Kelas: VIII
Semester: 2 (Dua)
Kurikulum: 2013
A. PILIHEN GANDA (PILIHEN GANDA)
Wenehana tandha ping (X) ing ngarepe jawaban kang paling bener!
-
Crita kang ngandhakake babagan kedadeyan ing jaman biyen kang ana gegayutane karo sejarah utawa asal-usule sawijining panggonan diarani…
a. Fabel
b. Parabel
c. Sage
d. Legenda -
Ing ngisor iki kang kalebu unsur intrinsik crita rakyat yaiku, kajaba…
a. Paraga
b. Latar
c. Naskah drama
d. Alur -
Sato kewan kang bisa micara lan tumindak kaya manungsa ing crita rakyat diarani…
a. Tokoh utama
b. Paraga antagonis
c. Fabel
d. Sage -
"Bapake budhal menyang pasar." Yen diowahi nganggo basa krama inggil, tembung kang diganti yaiku…
a. Bapakipun tindak dateng pasar
b. Panjenengane tindak dhateng pasar
c. Panjenengane budhal dateng pasar
d. Bapake tindak dhateng pasar -
Ukara "Aku arep sekolah" yen diowahi nganggo basa krama lugu yaiku…
a. Kula badhe sekolah
b. Kula ajeng sekolah
c. Kula bade kesah dateng sekolah
d. Kula badhe kesah sekolah -
Salah siji ciri khas geguritan yaiku…
a. Nggunakake basa rinengga kang akeh
b. Ana ukara kang luwih dawa lan rinci
c. Ora ana paugeran kang baku babagan larik lan pada
d. Nggunakake prosa kang padha karo crita cekak -
Unsur geguritan kang gegayutan karo pilihan tembung kang endah lan migunani diarani…
a. Struktur batin
b. Struktur lahir
c. Majas
d. Diksi -
Ing ngisor iki kang kalebu sandhangan panyigeg wanda yaiku…
a. Suku, wulu, pepet
b. Taling, taling tarung, wulu
c. Wulu, suku, taling
d. Pepet, taling tarung, suku -
Aksara Jawa kang digunakake kanggo nulis swara "a" ing wekasaning tembung diarani…
a. Adeg-adeg
b. Wignyan
c. Cecak
d. Layar -
Yen nulis tembung "buku" nganggo aksara Jawa, aksara "b" diwenehi sandhangan…
a. Pepet
b. Wulu
c. Suku
d. Taling -
Pasangan aksara Jawa kang digunakake kanggo nglegena saburine aksara kang ora dipasangi sandhangan diarani…
a. Sandhangan panyigeg wanda
b. Sandhangan swara
c. Sandhangan wyanjana
d. Pasangan aksara -
Tembung "nggawa" yen ditulis nganggo aksara Jawa lan dipasangi sandhangan…
a. Nggo + wa
b. Nga + gawa
c. Nga + gwa
d. Ngg + awa -
Yen ana wong ngomong marang wong tuwa, luwih becik nggunakake basa…
a. Ngoko alus
b. Ngoko lugu
c. Krama lugu
d. Krama inggil -
Ciri-ciri ukara kang jangkep ing basa Jawa yaiku…
a. Ana subyek lan predhikat
b. Ana subyek, predhikat, lan obyek
c. Ana subyek, predhikat, lan katrangan
d. Ana subyek, predhikat, obyek, lan katrangan -
Ing ngisor iki kang dudu kalebu unsur kabisa ing geguritan yaiku…
a. Rasa
b. Nada
c. Pesan
d. Citraan
B. ISEN-ISEN CEKAK (ISIAN SINGKAT)
Isenana ceceg-ceceg ing ngisor iki kanthi jawaban kang trep!
- Crita babagan kewan kang nduweni sifat kaya manungsa diarani ………………
- Unsur crita kang nggambarake wektu lan papan dumadining crita diarani ………………
- Basa sing digunakake nalika ngomong karo kanca sebaya utawa luwih enom diarani basa ………………
- Tembung "tuku" yen diowahi nganggo basa krama lugu dadi ………………
- Tembung "dheweke" yen diowahi nganggo basa krama inggil dadi ………………
- Geguritan kang ora nganggo aturan kang baku diarani geguritan ………………
- Sandhangan kang mbantu ngucapake aksara legena dadi luwih cetha, kayata wulu, suku, pepet, taling, taling tarung diarani sandhangan ………………
- Aksara Jawa kanggo nulis swara "r" ing wekasaning tembung yaiku ………………
- Sandhangan kang kanggo nglegenaake aksara nalika ana aksara liyane ing saburine utawa ing ngarepe diarani ………………
- Ukara kang duwe subyek lan predhikat diarani ukara ………………
C. URAIAN SINGKAT LAN URAIAN
Wangsulana pitakonan-pitakonan ing ngisor iki kanthi gamblang lan trep!
-
Jelentrehna bedane antara crita Sage lan Fabel! Wenehana conto saben-saben!
(Jawaban kira-kira 3-4 ukara) -
Sebutna unsur-unsur intrinsik kang ana ing geguritan lan jelentrehna salah sijine kanthi ringkes!
(Jawaban kira-kira 3-4 ukara) -
Tulisna ukara ing ngisor iki nganggo aksara Jawa!
"Bapak tindak dhateng pasar."
(Jawaban tulisan aksara Jawa) -
Jelentrehna bedane basa Krama Lugu lan Krama Inggil! Wenehana conto ukara saben-sijen!
(Jawaban kira-kira 3-4 ukara) -
Gawea ukara basa Jawa kang jangkep, kanthi nggunakake tembung "dolanan" lan "seneng"!
(Jawaban 1 ukara) -
Wacanen geguritan ing ngisor iki kanthi pocapan lan intonasi kang trep! (Guru bisa menehi geguritan, banjur siswa maca utawa nanggapi kanthi lisan)
Contoh geguritan bisa dipasrahake dening guru. -
Apa sing dikarepake kanthi "citraan" ing geguritan? Wenehana conto citraan kang gegayutan karo pangertenmu!
(Jawaban kira-kira 3-4 ukara) -
Jelentrehna gunane pasangan aksara ing tulisan aksara Jawa!
(Jawaban kira-kira 3-4 ukara) -
Gawea ukara basa Jawa kang nuduhake unggah-ungguh basa krama lugu nalika matur marang guru!
(Jawaban 1 ukara) -
Critakna ringkesan saka salah siji crita rakyat kang tau kokwaca utawa kokrungu! Sebutna paraga lan pesen moral saka crita kasebut!
(Jawaban kira-kira 4-5 ukara)
Kunci Jawaban (Kanggo Guru/Referensi)
A. Pilihan Ganda:
- c. Sage
- c. Naskah drama
- c. Fabel
- a. Bapakipun tindak dateng pasar
- a. Kula badhe sekolah
- c. Ora ana paugeran kang baku babagan larik lan pada
- d. Diksi
- a. Suku, wulu, pepet
- b. Wignyan
- b. Wulu
- d. Pasangan aksara
- c. Nga + gwa
- d. Krama inggil
- a. Ana subyek lan predhikat
- d. Citraan (Citraan iku kalebu struktur batin, dudu kabisa ing geguritan)
B. Isen-isen Cekak:
- Fabel
- Latar
- Ngoko
- Tuku (tetep tuku ing krama lugu)
- Panjenengane
- Bebas / Modern
- Swara
- Rar Pangkon
- Sandhangan Wyanjana
- Dhadhangan / Ukara linggan
C. Uraian Singkat lan Uraian:
(Wangsulan ing perangan iki bakal luwih variatif gumantung pamanggih siswa, nanging kudu jumbuh karo konsep kang dipelajari. Ing ngisor iki conto wangsulan kang becik.)
- Sage iku crita rakyat kang ngandhakake babagan sejarah utawa kedadeyan ing jaman biyen kang ana gegayutane karo asal-usule sawijining panggonan, kayata crita Joko Tingkir. Dene Fabel iku crita rakyat kang paraga utamane kewan kang nduweni sipat lan tumindak kaya manungsa, kayata crita Kancil lan Buaya.
- Unsur-unsur intrinsik geguritan yaiku: tema, rasa, nada, amanat, lan citraan. Citraan yaiku gambaran kang ditindakake geguritan marang pamaos liwat indra, contone citraan pandeleng kang nggambarake warna utawa wujud, lan citraan pangrungu kang nggambarake swara.
- (Tulisan Aksara Jawa: Bapak tindak dhateng pasar.)
๐ฎ๐ฎ๐ฎ๐ฎ ๐ฎ๐ฎ๐ฎ๐ฎ๐ฎ ๐ฎ๐ฎ๐ฎ๐ฎ๐ฎ ๐ฎ๐ฎ๐ฎ๐ฎ๐ฎ๐ฎ๐ฎ๐ฎ๐ฎ
(Catatan: Tampilan aksara Jawa bisa beda-beda gumantung font kang digunakake, utamane pasangan lan sandhangane.) - Basa Krama Lugu digunakake nalika guneman karo wong kang luwih tuwa nanging wis akrab utawa padha drajate nanging luwih tuwa, contone "Kula badhe kesah." Dene Basa Krama Inggil digunakake nalika guneman karo wong kang luwih tuwa banget utawa wong kang diajeni banget, kanggo ngurmati panjenengane, contone "Panjenengane sampun rawuh."
- "Aku lan adhiku seneng dolanan layangan ing lapangan."
- (Penilaian maca geguritan gumantung ing guru, nanging kudu katon pocapan, wirama, lan ekspresi kang pas.)
- Citraan ing geguritan yaiku unsur kang nggambarake utawa ngajak pamaos ngrasakake apa kang ditulisake dening penyair liwat panca indra. Contone, citraan pandeleng: "Mega putih mlaku alon ing langit biru." Iki nggambarake gambaran kang katon dening mata.
- Pasangan aksara ing tulisan aksara Jawa gunane kanggo nuduhake yen aksara ana ing sadurunge utawa ing burine ora dipasangi sandhangan lan kudu dadi suku kata mati utawa ora diwaca kanthi swara vokal. Iki supaya ora tinemu keliru teges.
- "Menapa Bapak/Ibu guru sampun dhahar?"
- (Conto wangsulan): Crita kang dakeling-eling yaiku critakeh Timun Mas. Ing crita kasebut, ana ibu jenenge Mbok Sirni kang kepengin duwe anak. Dhuk ngono entuk timun ajaib kang ana isine bayi wadon, diarani Timun Mas. Nanging, Timun Mas diburu dening buta ijo kang njaluk Timun Mas dadi panganane. Pesen moral saka crita iki yaiku sanajan ngadhepi bebaya, kita kudu tetep wani lan nggunakake akal kanggo ngluwari awake dhewe.
Penutup
Nglatih awak kanthi nindakake conto soal kaya ing dhuwur iki bakal mbiyantu para siswa Kelas 8 anggone nyiapake dhiri ngadhepi UTS Basa Jawa. Pentinge ora mung ngerti jawaban kang bener, nanging uga mangerteni piye carane nanggapi lan ngolah pitakonan. Kawruh babagan basa lan sastra Jawa iku jembar lan jero, lan latihan kang rutin bakal dadi kunci kanggo nguwasani. Muga-muga conto soal iki bisa migunani lan menehi semangat kanggo sinau basa Jawa luwih jero. Sugeng makarya lan mugi sukses!
